Start

SLIMFIT

Menu

Van veld 2 naar veld 5


Algemene visie en organisatie
Deze route wordt gebruikt door grote scholen die units creëren door het clusteren van parallelgroepen. Er wordt feitelijk met vergrote homogene jaargroepen gewerkt. Er wordt hier (nog) niet voor heterogene units gekozen.

Bij de overgang van veld 2 naar veld 5 wordt er een omslag gemaakt in de visie op leren. Er wordt (meer) doelgericht naar de lessen gekeken. Waar eerst de methode centraal stond, staan nu de doelen van de les centraal. Leerkrachten zijn zich bewust van welk doel op welk moment centraal staat en behandelen dit doel met de kinderen. De bijbehorende werkvormen worden weggezet in een korte, doelgerichte instructie van maximaal 20 minuten per vakgebied. Kinderen verwerken de stof op een eigen moment, gekoppeld aan de dag- / weektaak.

Personeel
Bij de overgang van veld 2 naar veld 5 heeft de leerkracht gedurende de dag verschillende rollen, bijvoorbeeld van instructeur, begeleider of coach. Leerkrachten, in hun rol van instructeur, worden zich meer bewust van de doelen van de les en werken aan deze doelen door het geven van korte instructies. Dit betekent dat leerkrachten in staat moeten zijn om in korte tijd (maximaal 20 minuten) de kern van de stof aan kinderen over te dragen. Daarnaast is het beheersen van de leerlijnen van de basisvakken een voorwaarde voor het werken met instructies. Doordat de verwerking van de stof door de kinderen op een ander moment gedaan wordt, is het van belang voor leerkrachten om tijdens de instructie veel directe feedback te geven. Op deze manier worden de kinderen ondersteund en gevolgd in hun ontwikkeling.

Daarnaast vindt er een verandering plaats in de personeelsgeleding. Waar eerst voornamelijk leerkrachten werkzaam waren in de school, wordt er nu ook gebruik gemaakt van onderwijsassistenten of andere personeelsleden. Het is van belang om binnen de teams afspraken te maken over de zelfstandige taak en inzet van assistenten en hun begeleiding. Een veelvoorkomende rol van deze personeelsleden, is de rol van begeleider. Dit houdt in dat zij de kinderen begeleiden tijdens het zelfstandig werken of kinderen extra ondersteunen / uitdagen.

Leeromgeving
Wanneer een team overstapt naar het geven van instructies, betekent dit dat kinderen meer zelfstandig aan het werk zijn. Verken als team met elkaar op welke wijze de leeromgeving ingericht gaat worden. In hoeverre hebben kinderen de mogelijkheid om in hoeken, ateliers etc. te werken en te leren? Hoe organiseer je dat kinderen op gezette tijden begeleiding krijgen? Zorg ervoor dat dit goed in het rooster wordt vastgelegd.

Leerinhoud
De overstap van veld 2 naar veld 5 houdt in dat kinderen gedurende de dag verschillende instructies volgen. Daarnaast zijn zij zelfstandig aan het werk. Om zelfstandigheid van kinderen te bevorderen, wordt er vaak gewerkt met planborden, dag- of weektaken. Kinderen hebben ondersteuning en begeleiding nodig bij het leren werken op deze manier. Ook voor leerkrachten vraagt dit een omslag. Kinderen verwerken niet meer direct na de instructie, maar doen dit op een eigen moment. Dit betekent dat de leerkracht het werk van de kinderen minder vaak ziet. Een bespreekpunt is dan ook het nakijken. Welke vakken kijken de kinderen zelf na? Hoe wordt dit gefaciliteerd? Welke vakken worden door de leerkracht nagekeken? Denk aan het inrichten van een nakijkhoek en het oefenen van de vaardigheid 'nakijken'.

ICT
Bij de overstap van veld 2 naar veld 5 wordt ICT regelmatig ingezet bij de extra inoefening of (verlengde) instructie. Er kan bijvoorbeeld gewerkt gaan worden met Rekentuin en Taalzee om kinderen te laten oefenen met automatiseren of YouTeach kan ingezet worden voor de extra instructie.

Het volgen van leerlingen
Doordat leerkrachten kinderen tijdens instructies zien en hen daarna zelfstandig laten (ver)werken, is er minder zicht van de betreffende leerkracht op de kinderen tijdens het zelfstandig (ver)werken. De leerkracht zal tijdens de instructie snel moeten analyseren of het kind de stof snapt of dat extra uitleg gewenst is. Verder worden gewoon de methode gebonden toetsen en methodeonafhankelijke toetsen afgenomen.

Differentiatie
Door af te stappen van de lessen en met instructies te gaan werken, is er meer ruimte voor specifieke instructie voor kinderen die een verkorte of verlengde instructie nodig hebben. Er kan gekozen worden om divergente differentiatie toe te gaan passen, waarbij verschillende niveaugroepen op verschillende momenten instructie krijgen, in plaats van alle kinderen tegelijkertijd.

Wanneer men voor een schoolbrede dagstructuur kiest, biedt dit mogelijkheden om kinderen op hun eigen niveau instructie te laten volgen. Voorbeeld: Alle rekeninstructies vinden plaats om 09.00 uur. Tessa uit groep 3a kan met de verlengde instructie van groep 3b meedoen. Deze instructie wordt gegeven door een rekenexpert, waardoor ze nog beter begeleid kan worden.

Leiderschap / professionele leergemeenschap
Bij de overstap van veld 2 naar veld 5 wordt de samenwerking uitgebouwd. Leerkrachten werken niet alleen meer in de middag groepsoverstijgend, maar de hele dag. Dit zorgt ervoor dat er het team altijd gezamenlijk verantwoordelijk is voor de kinderen.

School en samenleving
Communicatie met ouders over de veranderingen is heel belangrijk! Daarnaast kan bekeken worden in hoeverre talenten van ouders ingezet kunnen worden bij de vormgeving van het onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan ouders die bioloog zijn of in de bouw werken en hier een lessenserie over komen geven etc. Ook het uitbouwen van contacten met bedrijven, universiteiten of andere opleidingen, kan een manier zijn om experts de school in te halen.

Van veld 5 naar veld 6


Algemene visie en organisatie
De grootste verandering bij de overgang van veld 5 naar veld 6 vindt plaats in het groeperen van kinderen. Men stapt over van het werken in horizontale units, waarbij kinderen van dezelfde leeftijd gedurende de dag met en tussen elkaar (samen)werken en leren, naar het werken in verticale units, waarbij kinderen van verschillende leeftijden gedurende de dag met en tussen elkaar (samen)werken en leren. Een school kan deze overstap maken, omdat het wil overschakelen van het werken met instructies naar het uitgaan van leerlijnen. Om de overgang van veld 5 naar veld 9 te vergemakkelijken, wordt dan eerst omgeschakeld naar veld 6. Vanuit het werken met instructies in veld 6 kan vervolgens langzaamaan de overstap gemaakt worden naar het werken met leerlijnen.

Personeel
Bij de overgang van veld 5 naar veld 6, worden personeelsleden gezamenlijk verantwoordelijk voor groepen kinderen van verschillende leeftijden. Dit is anders dan het werken in horizontale units, waarbij alle kinderen dezelfde leeftijd hebben en vraagt wat van de competenties van teamleden. Leerkrachten en andere personeelsleden moeten in staat zijn om kinderen van verschillende leeftijden en verschillende ontwikkelingsstadia te begeleiden en te ondersteunen. Dit betekent voor het dagelijks lesgeven, dat personeelsleden op de hoogte moeten zijn van de leerlijnen van de verschillende vakgebieden. Leerkrachten moeten weten welke onderwerpen / inzichten op welk moment in de leerlijn aan de orde komen, zodat ze hier op kunnen inspelen en kinderen een stapje verder kunnen helpen in hun ontwikkeling. Een andere optie is om te gaan werken met vakkenadoptie. Een leerkracht geeft dan bijvoorbeeld alle lessen rekenen aan alle kinderen ,een ander geeft alle spellinglessen etc. Een voordeel van deze manier van werken is dat elke leerkracht zicht krijgt op een aparte leerlijn, wat voor verdieping zorgt. Elke leerkracht is expert in een bepaald vakgebied.

Leeromgeving
Wanneer scholen besluiten om zich via veld 6 naar veld 9 te ontwikkelen, is het noodzakelijk om kritisch naar de leeromgeving te kijken. Allereerst is het van belang om na te gaan in hoeverre het huidige meubilair geschikt is voor kinderen van verschillende leeftijden, denk aan in hoogte verstelbare krukken etc. Daarnaast zal het werken in de leeromgeving een steeds grotere rol in nemen in de dagelijkse structuur. Aanpassingen zijn daarom noodzakelijk. Er kunnen in de unit, voor zover nog niet aanwezig, samenwerkplekken, stilteplekken, hoeken, instructieruimten etc. ingericht worden. Overal moet duidelijk zijn wat de functie van de ruimte is en wat er van kinderen verwacht wordt in die ruimte. Daarnaast kunnen er hoeken ingericht worden, waar kinderen gedurende langere tijd actief aan het werk kunnen. Per hoek zal nagedacht moeten worden over de functie van de hoek, de doelen die men nastreeft en de materialen die men hierin legt. In hoeverre zijn kinderen in staat met dit materiaal, in deze hoek, zelfstandig te werken?

Leerinhoud
Bij de overgang van veld 5 naar veld 6 maken personeelsleden zich de leerinhoud van verschillende leerjaren eigen. Ze kennen de doorgaande leer- en ontwikkelingslijnen om goed in te kunnen spelen op wat elk kind nodig heeft. Qua organisatie van de leerinhoud wordt vastgehouden aan het geven van instructies. Hier vinden geen veranderingen in plaats.

ICT
Bij de overstap van veld 5 naar veld 6 wordt ICT regelmatig ingezet bij de extra inoefening of (verlengde) instructie. Er kan bijvoorbeeld gewerkt gaan worden met Rekentuin en Taalzee om kinderen te laten oefenen met automatiseren of YouTeach kan ingezet worden voor de extra instructie.

Het volgen van leerlingen
Bij de overgang van veld 5 naar veld 6 naar veld 9, nemen sommige scholen de beslissing om al te gaan werken met portfolio's. Ter voorbereiding hierop, start men met het voeren van kind gesprekken om op deze wijze kinderen meer bewust te maken van hun eigen ontwikkeling en / of hen meer eigen verantwoordelijkheid te geven voor de eigen ontwikkeling. Tijdens een gesprek met een kind wordt bijvoorbeeld een leerdoel afgesproken waar het kind de komende tijd aan gaat werken. Voor dit leerdoel worden vervolgens 'bewijsjes' verzameld, die in het portfolio worden opgenomen.

Differentiatie
Bij de overgang van veld 5 naar veld 6 zijn er meer differentiatiemogelijkheden. Doordat wordt afgestapt van het werken in horizontale units, werken en leren kinderen van verschillende leeftijden met en door elkaar. Dit biedt mogelijkheden om instructiegroepen leeftijd overstijgend te formeren, afgestemd op het niveau van elk individueel kind.

Leiderschap / professionele leergemeenschap
Bij de overgang van veld 5 naar veld 6 gaan personeelsleden van oorspronkelijk verschillende bouwen met elkaar samenwerken. Het is van belang om voldoende tijd in te ruimen om elkaar persoonlijk te leren kennen. Bespreek daarnaast waar ieders kwaliteiten en valkuilen liggen en houd hier rekening mee.

School en samenleving
Communicatie met ouders over de veranderingen zijn zeer belangrijk. Geef ouders de mogelijkheid om mee te leven, helpen, denken en beslissen over de ontwikkeling van de school.

Van veld 6 naar veld 9


Algemene visie en organisatie
Bij de overstap van veld 6 naar veld 9 vindt er een verandering plaats in de visie op leren; Er wordt uitgegaan van leer- en ontwikkelingslijnen. Dit betekent dat er wordt uitgegaan van het individuele kind; 'Waar staat dit kind in zijn ontwikkeling en hoe kunnen wij als team ervoor zorgen dat dit kind een stapje verder komt?' Ook worden de kinderen betrokken bij en zicht bewust van hun eigen leer- en ontwikkelingsproces. Het invoeren van kind coachgesprekken en het werken met een portfolio komen vaak voor op veld 9 scholen.

Om daadwerkelijk aan individuele onderwijsbehoeften van kinderen tegemoet te kunnen komen, maakt het team een omslag in organisatie. Kinderen worden geclusterd op basis van hun onderwijsbehoeften. Deze clusters krijgen allen een passend onderwijsaanbod. Zo zou een kind uit jaargroep 5 met rekenen een niveau hoger kunnen meedoen, en met spelling een niveau lager. Een strak rooster waarin duidelijk staat aangegeven welke leerkracht voor welke kinderen op welk moment verantwoordelijk is, is daarom van groot belang.

Personeel
Wanneer de overstap wordt gemaakt van veld 6 naar veld 9, betekent dit dat personeelsleden goed op de hoogte moeten zijn van de verschillende leer- en ontwikkelingslijnen. Adaptief werken is een voorwaarde voor dit soort onderwijs. Daarnaast moeten leerkrachten goed in staat zijn om te schakelen tussen verschillende rollen. Het ene moment zijn ze instructeur, dan weer begeleider, inrichter van de leeromgeving, coach of observator.

Leeromgeving
Bij de overstap van veld 6 naar veld 9 wordt de leeromgeving uitdagend en deels zelfinstruerend ingericht. De leeromgeving moet ondersteunend zijn aan de activiteiten die kinderen doen, dus het automatisme dat kinderen altijd een tafel en stoel nodig hebben om te leren is niet meer nodig. Ook moet de leeromgeving kinderen uitdagen tot leren en moet er bewust gekeken worden naar geluidsrijke en geluidsarme activiteiten. Kinderen zijn actief in de leeromgeving aan het werken en spelen, denk aan hoeken, ateliers, uitdagende opdrachten, MI materialen etc. Er zullen aanpassingen in het meubilair gedaan moeten worden. Uitgangspunt is dan steeds het soort activiteit die kinderen doen en welk meubilair daar dan bij hoort. Als je stil werkt aan een schriftelijke oefening vraagt dat een ander soort meubilair dan dat je een samenwerkingsopdracht doet met driedimensionaal materiaal.

Leerinhoud
De grootste verandering qua leerinhoud vindt plaats in de omschakeling van het geven van instructies (met behulp van methoden) naar het werken met leer- en ontwikkelingslijnen. Methoden worden als een van de bronnen ingezet bij het bereiken van de doelen van kinderen. Daarnaast krijgen kinderen meer en meer zelf de verantwoordelijkheid bij de vormgeving van hun onderwijs. Kinderen kunnen meedenken, meepraten en meebeslissen over wat ze wanneer willen leren. Planborden, dag- en weektaken zijn middelen om het eigenaarschap en de zelfstandigheid van kinderen te bevorderen en vergroten.

ICT
Bij de overstap van veld 6 naar veld 9 worden tablets en laptops naast het oefenen van leerstof ook ingezet om digitale instructies te volgen, oplossingen voor vraagstukken te zoeken of het eigen leerproces te monitoren.

Het volgen van leerlingen
Naast het afnemen van reguliere methode-gebonden en methode-ongebonden toetsen, wordt er bij de overgang naar veld 9 meer geobserveerd. Door middel van observaties en gesprekken met kinderen wordt de ontwikkeling gemonitord en gevolgd. Veel teams kiezen ervoor om de eigen ontwikkeling voor kinderen inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld door leerlijnen te vertalen naar kinddoelen, te werken met een portfolio etc.

Differentiatie
Bij de overgang van veld 6 naar veld 9 is uitgaan van verschillen het uitgangspunt. Het team is er verantwoordelijk voor dat elk kind op zijn eigen niveau onderwijs kan volgen.

Leiderschap / professionele leergemeenschap
Scholen die zich richting veld 9 willen ontwikkelen, kunnen gaan werken met werkteams die verantwoordelijk zijn voor de organisatie van het onderwijs in een unit. Aan het hoofd van de school staat een directeur, welke een flink aantal taken delegeert aan de unitleider. Elke unit staat onder verantwoordelijk van een unitleider. Deze unitleider is verantwoordelijk voor het dagelijks reilen en zeilen van de unit, het opstellen van het rooster etc. Ook heeft de unitleider lesgevende taken. Naast de unitleider werken andere personeelsleden in de unit, zoals leerkrachten, onderwijsassistenten en / of andere betrokkenen. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het onderwijs in hun unit.

School en samenleving
Wanneer een team zich richting veld 9 ontwikkelt, is het noodzakelijk om na te denken over de rol van externe partijen in school. Men kan bijvoorbeeld besluiten om regelmatig talenten van ouders in te zetten, de samenwerking te zoeken met muziek- of sportverenigingen etc. Ook zoeken sommige scholen de samenwerking op met kinderopvang / peuterspeelzalen, om zich te ontwikkelen tot een Integraal Kindcentrum.